Yur24uz 
Bank noqonuniy komissiya olsa: iste’molchi huquqlari va qaytarish tartibi
Kartangizga pul tushdi — va bank uni darhol «qarz bo’yicha komissiya» nomi bilan yeb qo’ydi, hatto sizga xabar ham bermay. 2025-yil dekabr oyida Markaziy bank aynan shu amaliyot yuzasidan barcha tijorat banklariga rasmiy ko’rsatma yubordi: bunday harakat Fuqarolik kodeksining 787-moddasiga zid.
Qonun va rasmiy manbalar
Ushbu maqola O’zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari milliy bazasi — lex.uz — va O’zbekiston Respublikasi Markaziy bankining rasmiy sahifasidagi ma’lumotlarga tayanadi.
Markaziy bank nimani taqiqladi
2025-yil 17-dekabrda Markaziy bank barcha tijorat banklariga ikkita aniq amaliyot bo’yicha ko’rsatma yubordi. Birinchisi — mobil ilovada «bosh oferta» orqali mijozga kerak bo’lmagan qo’shimcha xizmatlarni majburan qo’shib qo’yish. Ikkinchisi — muddati o’tgan qarzdorlik yuzaga kelganda kartani avtomatik bloklab, mijoz kartaga pul kiritganda undan komissiya undirish.
Markaziy bank bu amaliyotni to’g’ridan-to’g’ri Fuqarolik kodeksining 787-moddasiga zid deb baholadi: qonunda ko’rsatilmagan hollarda mijozning o’z hisobvarag’idagi mablag’larini tasarruf qilish huquqini cheklashga yo’l qo’yilmaydi.
Qaysi to’lovlar qonuniy, qaysilari yo’q
| To’lov turi | Holati |
|---|---|
| Kredit foizlari (shartnomada belgilangan stavka bo’yicha) | Qonuniy |
| Kreditdan foydalanganlik uchun qo’shimcha komissiya | Taqiqlangan — CBU rasmiy eslatmasiga ko’ra |
| Mijoz roziligisiz «bosh oferta» orqali qo’shilgan xizmat haqi | Noqonuniy — 2025-yil dekabr ko’rsatmasiga zid |
| Bloklangan kartaga pul kirim qilinganda olinadigan komissiya | Noqonuniy amaliyot sifatida ko’rsatildi |
| Muddatidan oldin kreditni yopishda qayta hisoblanmagan ortiqcha foiz | Noqonuniy — grafik qayta hisoblanishi shart |
Ko’pchilik noto’g’ri tushunadigan jihat
Ko’pchilik «shartnomaga imzo qo’ydim, demak barcha bandlarga roziman» deb o’ylaydi. Markaziy bankning aynan shu ko’rsatmasi buning aksini ko’rsatadi: agar mijoz faqat bitta aniq xizmatdan foydalanmoqchi bo’lsa-yu, bank unga o’nlab varoqli «bosh oferta»ni imzolatib, unga boshqa xizmatlar shartlarini ham «yashirincha» kiritib qo’ysa — bu mijozning haqiqiy irodasini aks ettirmaydi va CBU buni alohida muammo sifatida qayd etdi.
Pulni qaytarish uchun harakatlar tartibi
- Hisob-kitob tafsilotini so’rang. Bank sizga necha kunda hisobvaraq harakati bo’yicha to’liq ma’lumot berishi shart.
- Shartnoma matnini qayta o’qing. Qaysi to’lov qaysi bandga asoslanganini aniqlang — ko’p hollarda «bosh oferta»dagi umumiy band ko’rsatiladi.
- Bankka yozma pretenziya yuboring. Aniq summa, sana va CBU’ning 2025-yil dekabr ko’rsatmasiga havola qiling.
- Javob bo’lmasa — Markaziy bankka shikoyat qiling. CBU iste’molchilar himoyasi bo’yicha murojaatlarni qabul qiladi.
- Natija bo’lmasa — sudga murojaat qiling. 787-modda buzilishi asosida noasosli undirilgan summani talab qilish mumkin.
Bank hisobingizdan noaniq summa yechib olinganmi?
Shartnomani va hisobvaraq bayonotini yuristga ko’rsating — qaysi bandlar qonuniy, qaysilari yo’qligini aniq ayting.
Tez-tez so’raladigan savollar
Bank kreditdan foydalanganlik uchun foizdan tashqari komissiya ola oladimi?
Yo’q. CBU rasmiy eslatmasiga ko’ra, kreditdan foydalanganlik uchun qarz oluvchidan qo’shimcha to’lovlar undirishga yo’l qo’yilmaydi.
Kartam blokланган bo’lsa, unga pul kirim qilganimda komissiya olishlari mumkinmi?
Markaziy bank buni muammoli amaliyot sifatida alohida qayd etdi va banklarni bundan tiyilishga chaqirdi.
Mobil ilovada «umumiy oferta»ni imzoladim — endi barcha xizmatlarga roziman deganmi?
Yo’q, agar siz faqat bitta xizmatni xohlagan bo’lsangiz-u, boshqa xizmatlar shartlari sizga alohida taklif qilinmagan bo’lsa, bu CBU ko’rsatmasiga zid amaliyot hisoblanadi.
Kreditni muddatidan oldin yopsam, foizlar qayta hisoblanadimi?
Ha, bank to’lov grafigini qayta hisoblab, yangilangan holatini taqdim etishi shart.
Noqonuniy komissiya olinganini qanday isbotlayman?
Hisobvaraq bayonoti, shartnoma nusxasi va bank bilan yozishmalarni saqlang — bular asosiy dalillar bo’ladi.
Bankka pretenziya yuborsam, u qancha muddatda javob berishi kerak?
Aniq muddat shartnomangizga va bank ichki tartibiga bog’liq — pretenziyada javob muddatini aniq so’rang.
Markaziy bankka shikoyat qilish pullikmi?
Yo’q, iste’molchi sifatida CBU’ga murojaat bepul.
Bank javob bermasa yoki rad etsa, keyingi qadam nima?
Sudga murojaat qilib, noasosli undirilgan summani va zararni qoplashni talab qilishingiz mumkin.
Xulosa
Bank komissiyalari haqidagi bahslarning aksariyati «shartnomada yozilgan-ku» degan jumla bilan tugaydi — go’yo imzo hamma narsani oqlaydi. Lekin 2025-yil dekabrdagi CBU ko’rsatmasi aynan shu mantiqni buzadi: shartnomaga imzo qo’yilgan bo’lishi, bandning o’zi qonuniy ekanini avtomatik anglatmaydi. Agar band mijozning haqiqiy roziligisiz «yashiringan» bo’lsa, uni sud oldida oqlab bo’lmaydi.
Bank bilan nizoni tekshirib ko’rmoqchimisiz?
Shartnoma va hisobvaraq harakatini tahlil qilib, qaysi to’lovlarni qaytarib olish mumkinligini aniqlaymiz.
Manbalar
- Markaziy bank — bank xizmati iste’molchilari huquqlarini himoya qilish nizomi, lex.uz
- Markaziy bankning rasmiy eslatmasi, cbu.uz
- Gazeta.uz — CBU ko’rsatmasi haqida xabar, 17.12.2025
Ushbu maqola umumiy ma’lumot maqsadida tayyorlangan va individual yuridik maslahat o’rnini bosmaydi. Har bir ishning natijasi aniq holatlarga bog’liq — qaror qabul qilishdan oldin yuristga murojaat qiling.
Ushbu mavzu bo'yicha advokatlarga o'tish uchun quyidagi shaharni tanlang:
- Samarqand
- Andijon
- Buxoro
- Namangan
- Farg‘ona
- Qarshi
- Urganch
- Jizzax
- Nukus
- Qo‘qon
- Termiz
- Guliston
- Navoiy
- Urgut
- Kitob
- Payariq
- Yangiobod
- Shahrisabz
- Denov
- Toyloq
- Marg‘ilon
- Kattaqo‘rg‘on
- Sirdaryo
- Yakkabog‘
- Chiroqchi
- Bulung‘ur
- Oqdaryo
- To‘rtko‘l
- Yangiyer
- Bayaut
- Paxtachi
- Sariosiyo
- Uchkoʻprik
- Xiva
- Shurchi
- Yangiyo‘rg‘on
- Ishtixon
- Qo‘ng‘irot
- Xazorasp
- Shovot
- Bekobod
- Zarafshon
- Qamashi
- Nurota
- Xo‘jayli
- Beshariq
- Bo‘ston
- Qiziltepa
- Kushrabod
- Qo‘shko‘pir
- Sayxunobod
- Chust
- Yangirobod
Foydali ma'lumot
Bank komissiyalarining noqonuniy undirilishi
Moliyaviy munosabatlar har bir inson hayotining ajralmas qismidir. Banklar esa ushbu munosabatlarda asosiy hamkorlardan biridir. Ammo ba’zan shunday vaziyatlar yuzaga keladiki, bank hisobvaraqlarimizdan biz kutmagan yoki tushunmagan to‘lovlar, ya’ni komissiyalar yechib olinadi. Ko‘pchilik bunga e’tibor bermaydi yoki shunchaki «bank shunaqa oladi-da» deb qo‘y qo‘yib qo‘yaqoladi. Ammo har doim ham shundaymi? Afsuski, yo‘q. Ba’zida ushbu to’lovlar, […]
Bank kreditining qayta moliyalashtirilishi bo‘yicha nizolar
Hayotingizda kutilmagan vaziyatlar yuz berishi tabiiy. Kimgadir shaxsiy ehtiyojlar uchun, kimdir esa tadbirkorlikni rivojlantirish maqsadida bankdan kredit olgan bo‘lishi mumkin. Ammo vaqt o‘tishi bilan moliyaviy sharoitlar o‘zgaradi, foiz stavkalari bozorida yangiliklar paydo bo‘ladi, yoki shunchaki bir nechta kreditlarni bitta qulay to‘lovga birlashtirish istagi tug‘iladi. Aynan shunday paytda kreditni qayta moliyalashtirish (refinanslash) imkoniyati juda jozibador bo‘lib […]
Bank kafolat xatining yuridik kuchi
O‘zbekiston iqtisodiyotining jadal rivojlanishi, savdo aloqalarining kengayishi va xalqaro bozorga integratsiya jarayonlari tadbirkorlar, ayniqsa sotuvchilar va importchilar oldiga yangi imkoniyatlar bilan birga qator mas’uliyat va xatarlarni ham qo‘ymoqda. Bitimlarning ishonchliligi, to‘lovlarning o‘z vaqtida amalga oshirilishi har qanday savdo jarayonining asosini tashkil etadi. Afsuski, shartnomaviy majburiyatlarning bajarilmasligi, moliyaviy nizolar kabi holatlar tez-tez uchrab turadi, bu esa […]
Bank kreditini muddatidan oldin yopish bo‘yicha nizolar
Hayotimizda kutilmagan vaziyatlar tez-tez uchrab turadi. Bugun moliyaviy ahvolingiz og‘ir bo‘lishi mumkin, ertaga esa kutilmagan daromad manbai paydo bo‘lib, qarzlaringizdan xalos bo‘lishni istaysiz. Ayniqsa, bankdan olingan kreditni muddatidan oldin yopish istagi ko’pchilikda paydo bo’ladi, chunki bu foiz xarajatlarini tejashning ajoyib yo’li bo’lib tuyuladi. Ammo amaliyotda Bank kreditini muddatidan oldin yopish bo‘yicha nizolar tez-tez yuzaga keladi. […]
Bank hisobvarag‘ini muzlatishning huquqiy oqibatlari
Tadbirkorlik faoliyatida, ayniqsa O‘zbekistondagi dinamik iqtisodiy sharoitlarda, kutilmagan moliyaviy muammolarga duch kelish oddiy hol emas. Bank hisobvarag‘i – bu har bir biznesning qon tomiri, uning uzluksiz ishlashini ta’minlaydigan asosiy vosita. Agar bu tomir birdaniga «muzlab qolsa»? Kutilmaganda bank hisobvarag‘ini muzlatish holati har qanday ishbilarmon uchun jiddiy zarba bo‘lishi mumkin, chunki bu nafaqat moliyaviy operatsiyalarni to‘xtatadi, […]
Bank krediti bo‘yicha garov tortishuvi
Bankdan kredit olish ko‘pchilik uchun katta umid va yangi imkoniyatlar eshigini ochadi. Uy sotib olish, biznesni kengaytirish, ta’lim olish yoki boshqa muhim maqsadlarni amalga oshirishda kredit qulay yechim bo‘lishi mumkin. Biroq, hayotda kutilmagan vaziyatlar, moliyaviy qiyinchiliklar yuzaga kelishi va olingan kreditni to‘lashda muammolar paydo bo‘lishi mumkin. Aynan shunday holatlarda bank krediti bo‘yicha garov tortishuvi deb […]
Oila ichidagi zo’ravonlikka qarshi javobgarlik: Huquqiy jihatlar va jabrlanuvchilarning huquqlarini himoya qilish
Oila ichidagi zo’ravonlik – inson huquqlarini buzuvchi jiddiy jinoyat bo’lib, jismoniy va ruhiy salomatlikka salbiy ta’sir ko’rsatadi. O’zbekistonda oxirgi yillarda oila ichidagi zo’ravonlikka qarshi javobgarlik kuchaytirildi va huquqni muhofaza qilish organlari va sud tizimi jabrlanuvchilarning himoyasini ta’minlash uchun barcha imkoniyatlarni yaratmoqda. Ushbu maqolada oila ichidagi zo’ravonlikka qarshi javobgarlikni, turli xil jazolarni va zo’ravonlik qurboni bo’lgan […]
Mualliflik huquqi buzilishi bo‘yicha kompensatsiya
Zamonaviy raqamli dunyoda kontent yaratuvchilar, blogerlar va ijodkorlar uchun o‘z mehnatini himoya qilish har qachongidan ham muhimroq. Har kuni internetda millionlab noyob g‘oyalar, matnlar, tasvirlar, musiqa va videolar paydo bo‘ladi. Afsuski, bu ijodiy mehnat ko‘pincha ruxsatsiz nusxalash, tarqatish yoki o‘zlashtirish holatlari bilan duch keladi. Agarda sizning mualliflik huquqingiz buzilgan bo‘lsa, siz nafaqat o‘z ijodingizni himoya […]
Ko‘chib keluvchilar uchun vaqtinchalik mehnat huquqi
O‘zbekistonga kelib, bu yerda o‘z salohiyatingizni ishga solish va yangi imkoniyatlarni kashf etish istagida bo‘lgan har bir chet ellik uchun mehnat qonunchiligini tushunish juda muhimdir. Axir, mamlakatda qonuniy va xavfsiz mehnat faoliyatini yuritish – bu faqatgina shaxsiy tinchligingizning emas, balki kelajakdagi muvaffaqiyatingizning ham asosiy garovidir. Ayniqsa, ko‘chib keluvchilar uchun vaqtinchalik mehnat huquqi masalasi, ko‘pincha savollar […]
Patent olish uchun hujjatlar ro‘yxati
Oʻzbekistonda innovatsiyalar va texnologiyalar jadal rivojlanayotgan bir davrda, sizning noyob gʻoyalaringizni himoya qilish har qachongidan ham muhimroq. Siz ixtirochi boʻlasizmi, yoki IT loyihalar ustida ishlaydigan dasturchi boʻlasizmi, oʻz mehnatingiz natijasini qonuniy himoya ostiga olish – muvaffaqiyat garovidir. Koʻpincha, yangi gʻoya ustida ishlash qiziqarli boʻlsa-da, uni patentlash jarayoni murakkabdek tuyulishi mumkin. Aslida, bu jarayon tushunarli va […]
Qishloq subvensiyalari bo‘yicha shikoyatlar
Hurmatli dehqonlar va tadbirkorlar! O’zbekistonda qishloq xo’jaligini va kichik biznesni rivojlantirish uchun davlat tomonidan ko’plab subsidiyalar va imtiyozlar ajratilmoqda. Bu yordam sizning mehnatlaringizga munosib rag’bat bo’lib, iqtisodiyotimizning mustahkamlanishiga xizmat qiladi. Biroq, ba’zan murojaat qilingan subsidiyalar rad etilishi holatlari ham uchraydi. Bunday vaziyatda ko’pchilik tushkunlikka tushib, nima qilishni bilmay qoladi. Aslida, har bir fuqaroning o’z huquqlarini […]
Noto‘g‘ri ishdan bo‘shatish bo‘yicha da’vo
Hayotda ba’zida kutilmagan vaziyatlar yuzaga keladi. Ishdan bo’shatilish – har qanday inson uchun og’ir va stressli holat. Lekin eng yomoni, bu holat qonuniy asoslarsiz, adolatsiz ravishda sodir bo’lsa. Bunday paytda odam o’zini nohaq his qilishi, kelajakka nisbatan xavotirga tushishi tabiiy. Ammo eslab qoling: agar siz noto‘g‘ri ishdan bo‘shatish bo‘yicha da’vo berishga asoslaringiz bor deb hisoblasangiz, […]