
Tezda amalga oshirilishi kerak bo‘lgan qadamlar
📵 1. Firibgar bilan aloqani to‘xtating
-
Telefon raqamini, messenjerdagi akkauntini yoki email manzilini bloklang.
-
Shaxsiy ma’lumotlaringizni (PIN-kod, CVV, pasport raqami) hech qachon bermang.
🧾 2. Barcha dalillarni saqlang
-
Suhbatlar skrinshoti, saytlar, reklama, to‘lovlar haqida ma’lumotlarni arxivlang.
-
Bank SMSlari, to‘lov cheklari yoki kvitansiyalarni saqlang.
🏦 3. Bankka murojaat qiling
-
Bank xizmatiga qo‘ng‘iroq qilib, hisobingiz xavfsizligini tekshirtiring.
-
Zarur bo‘lsa, kartani bloklatib, to‘lovlarni to‘xtating yoki qaytarish imkonini so‘rang.
👮♂️ 4. Ichki ishlar organlariga murojaat qiling
-
Eng yaqin IIBga boring yoki onlayn murojaat yuboring.
-
Dalillar bilan ariza yozing va arizangiz ro‘yxatga olinganini tasdiqlang.
O‘zbekistondagi firibgarlik uchun javobgarlik
O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 168-moddasida firibgarlik quyidagicha tariflanadi:
Firibgarlik — boshqa shaxsning mol-mulkini yoki mol-mulkka bo‘lgan huquqini aldov yo‘li bilan yoki ishonchni suiiste’mol qilib qo‘lga kiritish.
Og‘ir hollarda (yirik miqdor, oldindan til biriktirib, kompyuter texnologiyalari orqali) quyidagi jazolar qo‘llaniladi:
-
Katta miqdorda jarima,
-
Majburiy jamoat ishlari,
-
5 yildan 8 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish.
Manba: norma.uz
O‘zbekistonda keng tarqalgan firibgarlik sxemalari
| Sxema turi | Belgilari | Himoya |
|---|---|---|
| Soxta “bank xodimi” | “Kartangizda muammo bor” deyishadi | Bankka o‘zingiz alohida qo‘ng‘iroq qiling |
| Arzon tovarlar | Juda past narx, aloqa yo‘q | Saytni tekshiring, izohlarni o‘qing |
| SMS orqali aldash | Kodlar, havolalar yuboriladi | Hech narsa ochmang, zudlik bilan o‘chiring |
| “Kredit olgan ekansiz” | Sizga tegishli bo‘lmagan kredit | Bankga murojaat qiling va IIBga ariza yozing |
| “Hisobingiz bloklangan” | Ma’lumotlaringizni olishga harakat qilishadi | Faqat rasmiy manbalarni tekshiring |
Qayerga murojaat qilish mumkin?
| Tashkilot | Aloqa ma’lumotlari | Vazifasi |
|---|---|---|
| Ichki ishlar vazirligi (IIV) | 📞 102 🌐 www.mvd.uz |
Jinoyat bo‘yicha ariza qabul qilish |
| Markaziy bank | 🌐 www.cbu.uz | Bank bilan bog‘liq muammolarni ko‘rib chiqish |
| Cyber xavfsizlik markazi | 🌐 www.cyber.uz | Kiberfiribgarlik bo‘yicha ko‘mak |
| O‘zbekiston Ombudsmani | 🌐 www.ombudsman.uz | Fuqarolik huquqlarini himoya qilish |
Firibgarlikdan qanday himoyalanish kerak?
-
Shaxsiy ma’lumotlarni bermang: Kodlar, login-parol, pasport nusxasi hech kimga yuborilmasin.
-
Ikki bosqichli himoyani yoqing: Bank, pochta, ijtimoiy tarmoqlarda ikki faktorli autentifikatsiyani yoqing.
-
Antivirus va xavfsizlik dasturlarini o‘rnating: Internetda xavfsiz bo‘lish uchun.
-
Shubhali havolalarni bosmang: Noma’lum raqamlar yoki havolalarga ehtiyot bo‘ling.
-
Do‘stlaringizni xabardor qiling: Yaqinlaringizni bu kabi holatlardan ogohlantiring.
Foydali ma'lumot
Yer resurslaridan noqonuniy foydalanish
O’zbekiston zamini – bu bizning eng qimmatli boyligimiz, har bir fermer va agrofirma egasi uchun daromad manbai, farovonlik garovi. Biroq, bu bebaho resursdan noto’g’ri foydalanish yoki tegishli ruxsatsiz egalik qilish jiddiy muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Bugungi kunda yer resurslaridan noqonuniy foydalanish nafaqat shaxsiy biznesga, balki butun mamlakat iqtisodiyotiga ham salbiy ta’sir ko’rsatayotgan, og’ir huquqiy oqibatlarga […]
Soliqqa oid tekshiruvga tayyorgarlik
Har bir tadbirkor va korxona rahbari uchun soliqqa oid tekshiruvlar jiddiy sinov bo’lishi mumkin. Bu jarayon nafaqat moliyaviy hisobotlaringizning to’g’riligini, balki korxonangizning umumiy faoliyatini ham sinovdan o’tkazadi. Ammo to’g’ri va puxta soliqqa oid tekshiruvga tayyorgarlik ko’rish orqali bu jarayonni ancha yengillashtirish, potentsial muammolarning oldini olish va hatto kutilmagan sanksiyalardan qochish mumkin. Ushbu maqola sizga, aziz […]
Brend nomini rasmiy ro‘yxatdan o‘tkazish
Har bir startap yoki yangi biznes uchun o‘z mahsuloti va xizmatlarini raqobatchilardan ajratib turadigan noyob nom, ya’ni brend – bu uning yuragidir. Ammo brend nomi shunchaki chiroyli so‘zlar to‘plami emas, balki sizning kompaniyangiz qiymati, obro‘si va iste’molchilar ishonchining asosi hisoblanadi. Agar siz o‘z brendingizni himoyalamasangiz, unga bo‘lgan huquqlarni yo‘qotishingiz yoki raqobatchilar tomonidan suiiste’mol qilinishi xavfi […]
Ish vaqtini noto‘g‘ri hisoblash nizolari
Assalomu alaykum, aziz do‘stlar! Ishdan charchab, kun bo‘yi mexnat qilib uyga kelganingizda, oylik ish haqingizni hisob-kitobini ko‘rib, ko‘nglingiz xira bo‘lgan, haqqingiz to‘liq berilmaganini sezgan paytlaringiz bo‘lganmi? Afsuski, bu holat ko‘pchilikka tanish. Ish joyida ish vaqtini noto‘g‘ri hisoblash nizolari juda keng tarqalgan muammo bo‘lib, u nafaqat cho‘ntagingizga, balki kayfiyatingizga va umumiy farovonligingizga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. […]
Sug‘urta shartnomasining xavfli bandlari
Hayotimizda kutilmagan vaziyatlar har doim uchrab turadi. Ayniqsa, avtoegalar va uy egalari uchun kutilmagan hodisalar jiddiy moliyaviy yuk bo‘lishi mumkin. Ana shunday paytda sug‘urta — xotirjamlik va moliyaviy himoya kafolati bo‘lib tuyuladi. Ammo, ko‘pincha biz shartnomani diqqat bilan o‘qimasdan, imzolaymiz va kelajakda kutilmagan «tuzoqlar»ga duch kelamiz. Sug‘urta shartnomalaridagi xavfli bandlar sizning huquqlaringizni cheklab, kutilmagan yo‘qotishlarga […]
Chet elga ketgan qarzdordan alimentni qanday undirish mumkin
«Chet elga ishlashga ketdi va aliment to’lashni butunlay unutdi» — bu holat O’zbekistonda kam uchramaydi. Yaxshi xabar shuki, qonun aynan shu vaziyat uchun oldindan choralar ko’rgan: chet elga ketayotgan shaxsning o’zi aliment masalasini oldindan hal qilishi shart, aks holda uning chiqishi cheklanishi mumkin. 3 oyShu muddatdan ortiq ketishda kelishuv tuzish talab etiladi 250 BHMGarov shartnomasining […]
Yo’l-transport hodisasi yuz berganida nima qilish kerak? O’zbekistondagi yuridik maslahatlar va amaliy tavsiyalar
Yo’l-transport hodisalari (YTH) — bu hayotimizda eng noxush voqealardan biridir. Har kim ushbu voqea yuz bermasdan oldin nima qilishni va qanday huquqiy yordam olishni bilmasligi mumkin. O’zbekistonda yo’l-transport hodisasi yuz berganida, xavfsizlikni ta’minlash va huquqiy yordamni olish uchun ko’plab zarur qadamlar mavjud. Ushbu maqolada biz yo’l-transport hodisasi yuz berganida nima qilish kerakligini, qanday yuridik yordam […]
Meros mulkiga da’vo muddati
Hayotning oʻzi koʻpincha kutilmagan vaziyatlarni, xususan, yaqin insoningizni yoʻqotish kabi ogʻir sinovlarni olib keladi. Bunday damlarda, hissiy zarbalardan tashqari, marhumdan qolgan meros masalasi ham paydo boʻladi. Koʻpchilik uchun bu jarayon murakkab va chalkash tuyulishi mumkin, ammo meros huquqida vaqt omili, yaʼni meros mulkiga da’vo muddati, hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanligini anglash juda muhimdir. Unga beparvo […]
Ishlash uchun ruxsatnoma olish jarayoni
Assalomu alaykum, aziz do’stim! O’zbekistonga kelib, bu yerda o’z baxtini sinab ko’rmoqchi bo’lgan har bir migrant uchun eng muhim savollardan biri shuki: «Bu yerda qanday qilib qonuniy ishlash mumkin?» Axir, qonuniy ishlash – bu nafaqat sizning xavfsizligingiz, balki kelajagingiz va oilangiz uchun mustahkam poydevordir. Bugun biz aynan shu muhim mavzu – Ishlash uchun ruxsatnoma olish […]
Xalqaro shartnomadagi arbitraj sharti
Sizning biznesingiz xalqaro miqyosga chiqdimi? Yangi bozorlar, chet ellik hamkorlar va ulkan imkoniyatlar bilan birga, har qanday savdo munosabatlarida nizolar ehtimoli ham mavjud. Ana shu nizolarni tez, samarali va o‘z manfaatingizga mos ravishda hal qilish siri nimada? Javob ko‘pincha xalqaro shartnomalaringizning ajralmas qismi – Xalqaro shartnomadagi arbitraj shartida yashiringan bo‘ladi. Bu shart shunchaki qog‘ozdagi bir […]
Vasiyatnomani haqiqiy deb tan oldirish
Inson hayoti davomida to‘plagan mol-mulki taqdiri, vafotidan so‘ng kimlarga meros bo‘lib qolishi barcha uchun dolzarb masaladir. Bu borada vasiyatnoma eng muhim huquqiy hujjatlardan biri hisoblanadi. Biroq, vasiyatnoma har doim ham hech qanday muammosiz qonuniy kuchga kiravermaydi. Ba’zida merosxo‘rlar orasida, hatto notarial tasdiqlangan vasiyatnomaga nisbatan ham shubhalar paydo bo‘lishi, uning haqiqiyligiga e’tirozlar bildirilishi mumkin. Bunday hollarda, […]
Hibsga olinayotgan shaxsning huquqlari
Har bir fuqaro o‘z yurtida tinch va xavfsiz yashashni istaydi. Ammo hayotda kutilmagan vaziyatlar sodir bo‘lishi mumkin. Tasavvur qiling, sizni kutilmaganda to‘xtatib, huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlari sizga nisbatan qandaydir ayblovni ilgari surishmoqda. Bunday paytda qanday yo‘l tutishni bilmaslik, qo‘rquv va xavotirga tushish tabiiy. Ayniqsa, shu paytda hibsga olinayotgan shaxsning huquqlari haqida aniq bilimlarga ega […]