
Tezda amalga oshirilishi kerak bo‘lgan qadamlar
📵 1. Firibgar bilan aloqani to‘xtating
-
Telefon raqamini, messenjerdagi akkauntini yoki email manzilini bloklang.
-
Shaxsiy ma’lumotlaringizni (PIN-kod, CVV, pasport raqami) hech qachon bermang.
🧾 2. Barcha dalillarni saqlang
-
Suhbatlar skrinshoti, saytlar, reklama, to‘lovlar haqida ma’lumotlarni arxivlang.
-
Bank SMSlari, to‘lov cheklari yoki kvitansiyalarni saqlang.
🏦 3. Bankka murojaat qiling
-
Bank xizmatiga qo‘ng‘iroq qilib, hisobingiz xavfsizligini tekshirtiring.
-
Zarur bo‘lsa, kartani bloklatib, to‘lovlarni to‘xtating yoki qaytarish imkonini so‘rang.
👮♂️ 4. Ichki ishlar organlariga murojaat qiling
-
Eng yaqin IIBga boring yoki onlayn murojaat yuboring.
-
Dalillar bilan ariza yozing va arizangiz ro‘yxatga olinganini tasdiqlang.
O‘zbekistondagi firibgarlik uchun javobgarlik
O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 168-moddasida firibgarlik quyidagicha tariflanadi:
Firibgarlik — boshqa shaxsning mol-mulkini yoki mol-mulkka bo‘lgan huquqini aldov yo‘li bilan yoki ishonchni suiiste’mol qilib qo‘lga kiritish.
Og‘ir hollarda (yirik miqdor, oldindan til biriktirib, kompyuter texnologiyalari orqali) quyidagi jazolar qo‘llaniladi:
-
Katta miqdorda jarima,
-
Majburiy jamoat ishlari,
-
5 yildan 8 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish.
Manba: norma.uz
O‘zbekistonda keng tarqalgan firibgarlik sxemalari
| Sxema turi | Belgilari | Himoya |
|---|---|---|
| Soxta “bank xodimi” | “Kartangizda muammo bor” deyishadi | Bankka o‘zingiz alohida qo‘ng‘iroq qiling |
| Arzon tovarlar | Juda past narx, aloqa yo‘q | Saytni tekshiring, izohlarni o‘qing |
| SMS orqali aldash | Kodlar, havolalar yuboriladi | Hech narsa ochmang, zudlik bilan o‘chiring |
| “Kredit olgan ekansiz” | Sizga tegishli bo‘lmagan kredit | Bankga murojaat qiling va IIBga ariza yozing |
| “Hisobingiz bloklangan” | Ma’lumotlaringizni olishga harakat qilishadi | Faqat rasmiy manbalarni tekshiring |
Qayerga murojaat qilish mumkin?
| Tashkilot | Aloqa ma’lumotlari | Vazifasi |
|---|---|---|
| Ichki ishlar vazirligi (IIV) | 📞 102 🌐 www.mvd.uz |
Jinoyat bo‘yicha ariza qabul qilish |
| Markaziy bank | 🌐 www.cbu.uz | Bank bilan bog‘liq muammolarni ko‘rib chiqish |
| Cyber xavfsizlik markazi | 🌐 www.cyber.uz | Kiberfiribgarlik bo‘yicha ko‘mak |
| O‘zbekiston Ombudsmani | 🌐 www.ombudsman.uz | Fuqarolik huquqlarini himoya qilish |
Firibgarlikdan qanday himoyalanish kerak?
-
Shaxsiy ma’lumotlarni bermang: Kodlar, login-parol, pasport nusxasi hech kimga yuborilmasin.
-
Ikki bosqichli himoyani yoqing: Bank, pochta, ijtimoiy tarmoqlarda ikki faktorli autentifikatsiyani yoqing.
-
Antivirus va xavfsizlik dasturlarini o‘rnating: Internetda xavfsiz bo‘lish uchun.
-
Shubhali havolalarni bosmang: Noma’lum raqamlar yoki havolalarga ehtiyot bo‘ling.
-
Do‘stlaringizni xabardor qiling: Yaqinlaringizni bu kabi holatlardan ogohlantiring.
Foydali ma'lumot
Politsiyaga chaqirilganingizda qanday harakat qilish kerak: O’zbekiston fuqarolari uchun qo’llanma
Politsiyaga chaqirilganlik — bu ko’pchilik uchun kutilmagan va stressli holat bo’lishi mumkin. Siz guvoh, gumonlanuvchi yoki jabrlanuvchi sifatida chaqirilgan bo’lishingiz mumkin, lekin har qanday holatda ham o’z huquqlaringizni bilish juda muhim. O’zbekistonda politsiya bilan aloqaga kirishish uchun qanday qonuniy huquqlarga egasiz va qanday harakat qilish kerakligini bilish sizni yanada xavfsizroq qilishga yordam beradi. Ushbu maqolada […]
Bank krediti bo‘yicha garov tortishuvi
Bankdan kredit olish ko‘pchilik uchun katta umid va yangi imkoniyatlar eshigini ochadi. Uy sotib olish, biznesni kengaytirish, ta’lim olish yoki boshqa muhim maqsadlarni amalga oshirishda kredit qulay yechim bo‘lishi mumkin. Biroq, hayotda kutilmagan vaziyatlar, moliyaviy qiyinchiliklar yuzaga kelishi va olingan kreditni to‘lashda muammolar paydo bo‘lishi mumkin. Aynan shunday holatlarda bank krediti bo‘yicha garov tortishuvi deb […]
Aybsizlikni isbotlashda dalillarning roli
Hayotingizda eng dahshatli lahzalardan biri – bu sizga nisbatan ayblov qo’yilganini eshitishdir. Bunday vaziyatda har bir daqiqa qimmatli, har bir qaror esa taqdiriy bo‘lishi mumkin. Xavotir va noaniqlik girdobida qolganingizda, o’zingizni himoya qilish uchun yagona ishonchli vosita bor – bu dalillar. Aynan aybsizlikni isbotlashda dalillarning roli shubha ostiga olingan har bir fuqaro uchun hayotiy ahamiyatga […]
Bo‘shanishdan keyingi aliment masalalari
Ajralish har bir oila uchun og‘riqli jarayon bo‘lishi mumkin, ammo bu holatda eng muhimi – farzandlarning kelajagi va ularning huquqlarini himoya qilishdir. Afsuski, ko‘pincha ota-onalar ajrashgandan keyin aliment to‘lash va uni undirish bilan bog‘liq ko‘plab savollarga duch kelishadi. Ba’zan hatto qonuniy huquqlari va majburiyatlari haqida to‘liq ma’lumotga ega bo‘lmaydilar. Ushbu maqola sizga Bo‘shanishdan keyingi aliment […]
Korporativ ulushlarni bo‘lishdagi huquqiy xatarlar
Biznes hamkorlik – ko‘pincha katta muvaffaqiyatlar sari yo‘l ochadi. Ammo har qanday hamkorlik kabi, u ham o‘z nihoyasiga yetishi mumkin. Va aynan shu nuqtada, ba’zan eng nozik, ba’zan esa eng ziddiyatli masalalar yuzaga keladi: korporativ ulushlarni bo‘lishdagi huquqiy xatarlar. Bu mavzu, ayniqsa O‘zbekistondagi korxona hissadorlari va investorlar uchun juda muhim, chunki noto‘g‘ri yoki e’tiborsiz yondashuv […]
Sudga guvoh chaqirish tartibi
Hayotda har birimiz turli vaziyatlarga duch kelamiz. Ba’zida oddiy kelishmovchilik sudga qadar borib yetishi mumkin. Bunday hollarda, haqqoniyatni qaror toptirish, to‘g‘ri va adolatli qaror qabul qilinishiga yordam berish uchun barcha mavjud dalillar juda muhimdir. Ayniqsa, voqea joyida bo‘lgan, hodisaning shohidi bo‘lgan yoki ishga aloqador faktlarni biladigan shaxslarning ko‘rsatmalari beqiyos ahamiyatga ega. Aynan mana shu nuqtada […]
Qurilishda subpudratchi javobgarligi
Yangi uy qurish yoki biznes uchun bino bunyod etishga ko‘p vaqt, mablag‘ va umid bog‘laganingizni tasavvur qiling. Siz bosh pudratchini yolladingiz, loyihangizni unga ishonib topshirdingiz, ammo keyinchalik qurilishda muammolar paydo bo‘ldi. Ishning bir qismi siz bevosita yollamagan subpudratchi tomonidan bajarilgan bo‘lsa, kim javobgar bo‘ladi? Ushbu savol, ya’ni “Qurilishda subpudratchi javobgarligi” O‘zbekistonda qurilishga sarmoya kiritayotgan har […]
Da’vo muddati o‘tib ketganda nima qilish kerak
Hayotda shunday vaziyatlar bo‘ladiki, sizning huquqlaringiz buzilganini anglaysiz, biroq sudda o‘z haqingizni talab qilish uchun belgilangan muddat — da’vo muddati allaqachon o‘tib ketgan bo‘ladi. Ko‘pchilik bu holatda barcha imkoniyatlar yo‘qoldi, deb o‘ylaydi va qo‘l qovushtirib o‘tirib qoladi. Biroq, bu har doim ham shunday emas! O‘zbekiston qonunchiligi fuqarolarga va kreditorlarga da’vo muddati o‘tib ketganda ham o‘z […]
Sudda dalillarni to‘plash qoidalari
Huquqiy jarayonni boshlash har bir shaxs hayotidagi jiddiy qadamdir. Ko’pincha, bu jarayon stressli va murakkab ko’rinadi, ayniqsa «Sudda dalillarni to‘plash qoidalari» haqida to’liq tasavvurga ega bo’lmaganlar uchun. Ammo, ishni muvaffaqiyatli yakunlashning asosiy kalitlaridan biri aynan dalillarni to’g’ri yig’ish va taqdim etishda yotadi. Dalillar sudning adolatli va asosli qaror chiqarishi uchun muhim poydevor hisoblanadi. Ular sizning […]
Patent olish uchun hujjatlar ro‘yxati
Oʻzbekistonda innovatsiyalar va texnologiyalar jadal rivojlanayotgan bir davrda, sizning noyob gʻoyalaringizni himoya qilish har qachongidan ham muhimroq. Siz ixtirochi boʻlasizmi, yoki IT loyihalar ustida ishlaydigan dasturchi boʻlasizmi, oʻz mehnatingiz natijasini qonuniy himoya ostiga olish – muvaffaqiyat garovidir. Koʻpincha, yangi gʻoya ustida ishlash qiziqarli boʻlsa-da, uni patentlash jarayoni murakkabdek tuyulishi mumkin. Aslida, bu jarayon tushunarli va […]
Ma’muriy javobgarlikda yumshatuvchi holatlar
Hayotimizda kutilmagan vaziyatlar tez-tez uchrab turadi. Ba’zan o‘zimiz bilmagan holda yoki sharoit taqozosi bilan qonunbuzarlik holatiga tushib qolishimiz mumkin. Ma’muriy javobgarlikka tortilish — bu jiddiy masala, u jarimadan tortib ma’lum huquqlardan mahrum qilishgacha bo‘lgan oqibatlarga olib kelishi mumkin. Biroq, ko‘pchilik fuqarolar bilmaydigan bir jihat bor: qonun har doim ham faqat jazoni ko‘zda tutmaydi, balki insonparvarlik […]
Yashirin meros mulki bo‘yicha da’volar
Aziz merosxo‘rlar, hayotimizdagi eng og‘ir damlardan biri yaqinimizni yo‘qotishdir. Bu qayg‘u chekkan paytda, marhumdan qolgan mulkni taqsimlash kabi masalalar bilan shug‘ullanish og‘ir kechadi. Ammo tasavvur qiling: marhumning ortidan qolgan mulkning bir qismi siz bilmagan holda yashiringan bo‘lsa-chi? Bu holat, ya’ni yashirin meros mulki bo‘yicha da’volar, afsuski, ko‘plab oilalar duch keladigan jiddiy muammo hisoblanadi va merosni […]