Yur24uz 
MChJdan chiqish: ulushning haqiqiy qiymatini qanday undirish mumkin
«Ulushimni sotib olinglar» — deb ariza yozgan hamkasbingiz ketadi, lekin pulini olmasdan ketmaydi. Ko’plab tadbirkorlar bu daqiqada birinchi marta bilib qolishadi: chiqib ketayotgan ishtirokchiga nominal emas, balki jamiyat sof aktivlaridagi ulushiga mutanosib — ya’ni haqiqiy — qiymat to’lanishi kerak. Va bu summa ustav fondida yozilgan raqamdan ancha katta bo’lishi mumkin.
Qonun va rasmiy manbalar
Ushbu maqola O’zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari milliy bazasi — lex.uz saytidagi rasmiy matnlarga va sud amaliyoti bo’yicha ochiq ma’lumotlarga tayanadi.
- O’zbekiston Respublikasining «Mas’uliyati cheklangan va qo’shimcha mas’uliyatli jamiyatlar to’g’risida»gi qonuni — lex.uz (20-modda va ishtirokchining chiqish huquqiga oid qoidalar)
- Anhor.uz — imtiyozli huquq buzilishi bo’yicha sud ishi tahlili (20-modda, 3 oylik muddat)
2026-yildagi yangi tahrirda nima o’zgardi
2026-yil aprel oyida «Mas’uliyati cheklangan jamiyatlar to’g’risida»gi qonunning yangi tahriri qabul qilindi — Adliya vazirligi buni ishtirokchilar huquqlarini kuchaytiruvchi, boshqaruvga oid qo’shimcha mexanizmlarni joriy etuvchi hujjat sifatida taqdim etdi.
Yangi tahrirning to’liq matni va u qaysi sanadan amalda ekani hozircha barcha ochiq manbalarda bir xilda keltirilmagan, shu sababli bu yerda aniq modda raqamlarini keltirmaymiz. Bitim yoki nizo rejalashtirayotgan bo’lsangiz, lex.uz saytidagi joriy tahrirni albatta tekshirib chiqing — eski va yangi normalar orasidagi farq amaliy oqibatlarga ega bo’lishi mumkin.
Ulushning haqiqiy qiymati qanday hisoblanadi
Qonun mantig’i barcha nizom shartnomalarida bir xil takrorlanadi: ishtirokchilar safidan chiqqan shaxsga ustav fondiga qo’shgan ulushining haqiqiy qiymati — natura shaklida yoki unga teng pul ko’rinishida — qaytariladi. Bu nominal (ustavda yozilgan) qiymat emas — bu jamiyatning sof aktivlaridagi ulushga mutanosib qism.
| Tushuncha | Ma’nosi |
|---|---|
| Nominal qiymat | Ustavda yozilgan, ta’sis paytida kiritilgan summa |
| Haqiqiy qiymat | Sof aktivlar qiymatining ishtirokchi ulushiga mutanosib qismi |
| Sof aktivlar | Jamiyat balansidagi aktivlar va majburiyatlar o’rtasidagi farq |
Agar jamiyat zarar bilan ishlagan bo’lsa, sof aktivlar nominal ustav fondidan kam bo’lishi mumkin — bunday holatda chiqib ketuvchi ishtirokchiga to’lanadigan summa ham kamayadi. Hisob-kitob talab qilishdan oldin so’nggi moliyaviy hisobotni tekshirib chiqish shart.
Ko’pchilik noto’g’ri tushunadigan jihat
Ko’p ishtirokchilar «men 20% ulushga egaman, demak ustav fondining 20 foizini olaman» deb hisoblaydi. Bu xato. Siz ustav fondining emas — jamiyat bugungi sof aktivlarining 20 foizini olasiz. Agar biznes yillar davomida o’sgan bo’lsa, bu summa boshlang’ich hissangizdan bir necha barobar katta bo’lishi mumkin. Va aksincha — zarar ko’rgan kompaniyada bu summa ustav fondidan kam chiqishi ham tabiiy holat, firibgarlik emas.
Imtiyozli sotib olish huquqi buzilsa
Agar ishtirokchi o’z ulushini uchinchi shaxsga sotmoqchi bo’lsa, qonun 20-moddaga ko’ra qolgan ishtirokchilarga imtiyozli sotib olish huquqini beradi. Amaliyotda uchraydigan tipik nizo — ulush qolgan ishtirokchilarga taklif qilinmasdan to’g’ridan-to’g’ri tashqi xaridorga sotiladi.
| Holat | Natija |
|---|---|
| Ulush qolgan ishtirokchilarga taklif qilinmasdan sotilgan | Har qanday ishtirokchi yoki jamiyat sud orqali xaridor huquq va majburiyatlarini o’ziga o’tkazishni talab qilishi mumkin |
| Sud da’vosi qachon beriladi | Buzilishni bilgan yoki bilishi lozim bo’lgan paytdan e’tiboran 3 oy ichida |
Bu qoida amaliyotda ham sinovdan o’tgan — 2024-yilda Navoiy viloyati iqtisodiy sudida ko’rilgan bir ishda aynan shu 20-moddaga asoslanib da’vo qo’zg’atilgan (garchi bu aniq ishda da’vo boshqa sabablarga ko’ra rad etilgan bo’lsa ham).
Ulushingiz qiymati bo’yicha kelishmovchilik bormi?
Sof aktivlar hisob-kitobi, moliyaviy hisobotni tekshirish, ulushni undirish bo’yicha da’vo — bularning barchasi vaqtga bog’liq va aniq raqamlarni talab qiladi. Hujjatlaringizni yuristga ko’rsating.
Harakatlar tartibi
- Chiqish arizasini rasmiylashtiring yoki ulush sotuvi shartnomasini tayyorlang.
- So’nggi moliyaviy hisobotni so’rang — sof aktivlar hisob-kitobi shu asosda quriladi.
- Haqiqiy qiymatni mustaqil hisoblab ko’ring yoki auditor/baholovchi jalb qiling.
- To’lov muddatini nizom hujjatlaridan aniqlang — bu ko’pincha ustav yoki ta’sis shartnomasida alohida belgilanadi.
- Kelishuvga erishilmasa, yuristga murojaat qiling — iqtisodiy sudga da’vo tayyorlash uchun.
Tez-tez so’raladigan savollar
MChJdan chiqqanda menga qancha pul to’lanadi — nominal yoki haqiqiy qiymatmi?
Haqiqiy qiymat — ya’ni jamiyat sof aktivlaridagi ulushingizga mutanosib qism, nominal (ustavdagi) summa emas.
Jamiyat zarar ko’rgan bo’lsa, men umuman pul ololmasligim mumkinmi?
Agar sof aktivlar manfiy yoki nolga teng bo’lsa, haqiqiy qiymat ham mos ravishda kamayadi yoki nolga yaqinlashadi — bu qonuniy hisoblanadi.
Ulushimni sotmoqchiman — boshqa ishtirokchilarga xabar berishim shartmi?
Ha, 20-moddaga asosan qolgan ishtirokchilar imtiyozli sotib olish huquqiga ega, shuning uchun ularga rasmiy taklif yuborilishi kerak.
Ulushim boshqa ishtirokchilarga taklif qilinmasdan sotilgan bo’lsa nima qilaman?
Buzilishni bilgan kundan boshlab 3 oy ichida sudga murojaat qilib, xaridor o’rniga o’zingizni qo’yishni talab qilishingiz mumkin.
Haqiqiy qiymatni kim hisoblaydi — men, jamiyat rahbariyati yoki mustaqil baholovchi?
Odatda hisob-kitobni jamiyat rahbariyati tayyorlaydi, lekin kelishmovchilik bo’lsa, mustaqil auditor yoki sud belgilagan ekspert jalb etiladi.
2026-yilgi yangi qonun tahriri hisob-kitob tartibini o’zgartirdimi?
Yangi tahrir ishtirokchilar huquqlarini kuchaytirishga qaratilgan, ammo aniq modda darajasidagi o’zgarishlarni tasdiqlash uchun lex.uz’dagi joriy matnni tekshirish tavsiya etiladi.
To’lov qancha muddatda amalga oshirilishi kerak?
Aniq muddat odatda jamiyat ustavida yoki ta’sis shartnomasida belgilanadi — universal qonuniy muddat bo’yicha bir xil raqam barcha jamiyatlar uchun qo’llanilmaydi, shuning uchun avval o’z ustavingizni tekshiring.
Kelishuvga erisha olmasak, qaysi sudga murojaat qilamiz?
Yuridik shaxslar o’rtasidagi korporativ nizolar iqtisodiy sudlar tomonidan ko’rib chiqiladi.
Xulosa
Korporativ nizolarning aksariyati raqamlardan emas — kutilmagan raqamdan boshlanadi. Hamkoringiz nominal ulushga asoslanib katta summa kutadi, siz esa sof aktivlar hisobiga asoslanasiz — va ikkalangiz ham «qonunga ko’ra» deb o’ylaysiz. Shuning uchun eng yaxshi himoya — moliyaviy hisobotni oldindan, nizo boshlanmasdan turib shaffof qilib qo’yish, keyin emas.
Ulush qiymatini oldindan hisoblab ko’rmoqchimisiz?
Sof aktivlar hisob-kitobi va nizom hujjatlarini tahlil qilib, real summani aniqlashtirib beramiz.
Manbalar
- «Mas’uliyati cheklangan va qo’shimcha mas’uliyatli jamiyatlar to’g’risida»gi qonun — lex.uz
- Anhor.uz — imtiyozli huquq bo’yicha sud amaliyoti tahlili
Ushbu maqola umumiy ma’lumot maqsadida tayyorlangan va individual yuridik maslahat o’rnini bosmaydi. Har bir ishning natijasi aniq holatlarga bog’liq — qaror qabul qilishdan oldin yuristga murojaat qiling.
Ushbu mavzu bo'yicha advokatlarga o'tish uchun quyidagi shaharni tanlang:
- Samarqand
- Andijon
- Buxoro
- Namangan
- Farg‘ona
- Qarshi
- Urganch
- Jizzax
- Nukus
- Qo‘qon
- Termiz
- Guliston
- Navoiy
- Urgut
- Kitob
- Payariq
- Yangiobod
- Shahrisabz
- Denov
- Toyloq
- Marg‘ilon
- Kattaqo‘rg‘on
- Sirdaryo
- Yakkabog‘
- Chiroqchi
- Bulung‘ur
- Oqdaryo
- To‘rtko‘l
- Yangiyer
- Bayaut
- Paxtachi
- Sariosiyo
- Uchkoʻprik
- Xiva
- Shurchi
- Yangiyo‘rg‘on
- Ishtixon
- Qo‘ng‘irot
- Xazorasp
- Shovot
- Bekobod
- Zarafshon
- Qamashi
- Nurota
- Xo‘jayli
- Beshariq
- Bo‘ston
- Qiziltepa
- Kushrabod
- Qo‘shko‘pir
- Sayxunobod
- Chust
- Yangirobod
Foydali ma'lumot
Aksiyadorlar yig‘ilishida tartib buzilishi
Hurmatli aksiyadorlar! Siz og‘ir mehnatingiz bilan topilgan mablag‘ingizni qaysidir kompaniyaga ishonib topshirib, uning egasiga aylandingizmi? Demak, sizning sarmoyangiz, huquqlaringiz va kelajagingiz bevosita kompaniyaning boshqaruviga bog‘liq. Bu boshqaruvning markaziy nuqtasi esa — aksiyadorlar yig‘ilishi. Afsuski, amaliyotda ushbu yig‘ilishlarda turli xildagi aksiyadorlar yig‘ilishida tartib buzilishi holatlari uchrab turadi. Bu esa sizning manfaatlarangizga putur yetkazishi, qarorlar qabul qilish […]
Korporativ boshqaruvdagi huquqiy bo‘shliqlar
Har bir yirik kompaniya egasining asosiy maqsadi – biznesni barqaror rivojlantirish, bozor ulushini kengaytirish va investitsiyalarning qaytarilishini maksimal darajada oshirishdir. O’zbekistonda tadbirkorlik muhiti jadal o’zgarayotgan bir paytda, muvaffaqiyatga erishish uchun nafaqat marketing va moliyaviy strategiyalarni puxta ishlab chiqish, balki huquqiy xavfsizlikni ham ta’minlash zarur. Ko’pincha, kompaniyalar o’sish sur’ati bilan band bo’lib, e’tibordan chetda qoladigan jiddiy […]
Aksiyadorlarning ovoz berish huquqi
O‘zbekiston iqtisodiyotining jadal rivojlanishi sharoitida korporativ boshqaruvning ahamiyati tobora ortib bormoqda. Har bir aksiyador, kompaniyaning egasi sifatida, uning kelajagini belgilovchi qarorlarda ishtirok etish huquqiga ega. Bu huquqning eng muhim qismlaridan biri — aksiyadorlarning ovoz berish huquqi. Bu nafaqat rasmiyatchilik, balki kompaniyaning barqarorligi, shaffofligi va muvaffaqiyatining asosidir. Keling, ushbu muhim mexanizmga chuqurroq nazar tashlaylik va har […]
Korporativ qarorlar ustidan shikoyat qilish
Oʻzbekistonda tadbirkorlik muhiti jadal rivojlanib borayotgan bir sharoitda, kompaniyalarning samarali va shaffof faoliyat yuritishi hamda ularning barcha ishtirokchilarining huquqlarini himoya qilish muhim ahamiyatga ega. Siz aksiyadormisiz yoki investor, kompaniya faoliyatiga sarmoya kiritgansiz, ammo uning rahbariyati qabul qilayotgan ayrim korporativ qarorlar ustidan shikoyat qilish zarurati tugʻilishi mumkin. Bunday vaziyatlarda oʻz huquqlaringizni bilish va ularni himoya qilish […]
Direktorlar kengashi mas’uliyati bo‘yicha da’volar
Yirik korxona egasi boʻlish, shubhasiz, katta imkoniyatlar va muvaffaqiyatlar eshigini ochadi. Ammo bu sharaf bilan birga, yashirin xavflar va ogʻir mas’uliyatlar ham keladi. Koʻpincha, biz biznesning kundalik operatsiyalariga shunchalik shoʻngʻib ketamizki, eng muhim jihatlardan biri – Direktorlar kengashi a’zolarining mas’uliyatini nazardan chetda qoldiramiz. Lekin aynan shu mas’uliyat, kompaniyangiz kelajagi uchun katta ahamiyatga ega boʻlib, uni […]
Korporativ ulushlarni bo‘lishdagi huquqiy xatarlar
Biznes hamkorlik – ko‘pincha katta muvaffaqiyatlar sari yo‘l ochadi. Ammo har qanday hamkorlik kabi, u ham o‘z nihoyasiga yetishi mumkin. Va aynan shu nuqtada, ba’zan eng nozik, ba’zan esa eng ziddiyatli masalalar yuzaga keladi: korporativ ulushlarni bo‘lishdagi huquqiy xatarlar. Bu mavzu, ayniqsa O‘zbekistondagi korxona hissadorlari va investorlar uchun juda muhim, chunki noto‘g‘ri yoki e’tiborsiz yondashuv […]
Oila ichidagi zo’ravonlikka qarshi javobgarlik: Huquqiy jihatlar va jabrlanuvchilarning huquqlarini himoya qilish
Oila ichidagi zo’ravonlik – inson huquqlarini buzuvchi jiddiy jinoyat bo’lib, jismoniy va ruhiy salomatlikka salbiy ta’sir ko’rsatadi. O’zbekistonda oxirgi yillarda oila ichidagi zo’ravonlikka qarshi javobgarlik kuchaytirildi va huquqni muhofaza qilish organlari va sud tizimi jabrlanuvchilarning himoyasini ta’minlash uchun barcha imkoniyatlarni yaratmoqda. Ushbu maqolada oila ichidagi zo’ravonlikka qarshi javobgarlikni, turli xil jazolarni va zo’ravonlik qurboni bo’lgan […]
Vasiyatnomani haqiqiy deb tan oldirish
Inson hayoti davomida to‘plagan mol-mulki taqdiri, vafotidan so‘ng kimlarga meros bo‘lib qolishi barcha uchun dolzarb masaladir. Bu borada vasiyatnoma eng muhim huquqiy hujjatlardan biri hisoblanadi. Biroq, vasiyatnoma har doim ham hech qanday muammosiz qonuniy kuchga kiravermaydi. Ba’zida merosxo‘rlar orasida, hatto notarial tasdiqlangan vasiyatnomaga nisbatan ham shubhalar paydo bo‘lishi, uning haqiqiyligiga e’tirozlar bildirilishi mumkin. Bunday hollarda, […]
Yashirin meros mulki bo‘yicha da’volar
Aziz merosxo‘rlar, hayotimizdagi eng og‘ir damlardan biri yaqinimizni yo‘qotishdir. Bu qayg‘u chekkan paytda, marhumdan qolgan mulkni taqsimlash kabi masalalar bilan shug‘ullanish og‘ir kechadi. Ammo tasavvur qiling: marhumning ortidan qolgan mulkning bir qismi siz bilmagan holda yashiringan bo‘lsa-chi? Bu holat, ya’ni yashirin meros mulki bo‘yicha da’volar, afsuski, ko‘plab oilalar duch keladigan jiddiy muammo hisoblanadi va merosni […]
Atrof-muhitga zarar yetkazgan transport vositasi bo‘yicha da’vo
O‘zbekiston — go‘zal va betakror tabiatga ega diyor. Ammo tezkor taraqqiyot va shaharsozlik jarayonlari ba’zan atrof-muhitimizga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ayniqsa, avtomobillar sonining ortib borishi bilan, har birimiz ekologik muammolarga duch kelmoqdamiz. Avtomobil egalari sifatida biz yo‘llardagi qoidabuzarliklar haqida tez-tez eshitamiz, ammo transport vositalarining atrof-muhitga yetkazadigan zarari haqida qanchalik xabardormiz? Bu mavzu juda muhim, chunki […]
Xalqaro shartnomadagi arbitraj sharti
Sizning biznesingiz xalqaro miqyosga chiqdimi? Yangi bozorlar, chet ellik hamkorlar va ulkan imkoniyatlar bilan birga, har qanday savdo munosabatlarida nizolar ehtimoli ham mavjud. Ana shu nizolarni tez, samarali va o‘z manfaatingizga mos ravishda hal qilish siri nimada? Javob ko‘pincha xalqaro shartnomalaringizning ajralmas qismi – Xalqaro shartnomadagi arbitraj shartida yashiringan bo‘ladi. Bu shart shunchaki qog‘ozdagi bir […]
Sud ijrochilari faoliyatiga shikoyat
Hayotda ba’zida kutilmagan vaziyatlar yuzaga keladi, masalan, sud qarorlari bilan bog’liq masalalar. Bunday paytda jarayonning eng muhim ishtirokchilaridan biri – sud ijrochilari bilan muloqotda bo’lishga to’g’ri keladi. Afsuski, ba’zida ularning harakatlari yoki harakatsizligi fuqarolarning haqli e’tirozlariga sabab bo’lishi mumkin. Agar siz ham sud ijrochilarining faoliyatidan norozi bo’lsangiz, bilib qo’ying: O’zbekiston qonunchiligi sizga o’z huquqlaringizni himoya […]